terug
 

Gertrude Käsebier
een eigen visie op fotoportretkunst

Soms ligt de waarde van een kunstenaar dieper verborgen. Dan vormen de onderdelen van zijn of haar loopbaan pas een beeld van het vakmanschap en de gelaagdheid van het kunstenaarschap als je het gehele oeuvre ziet. Een dergelijke ervaring had ik ook met de Amerikaanse fotografe Gertrude Käsebier. Met veel kennis en ervaring zocht zij binnen de ontwikkeling van de Amerikaanse fotografie, in de tweede helft van de 19e eeuw, naar een eigen visie op de fotografische portretkunst. Opgevoed met Victoriaanse idealen over het gezinsleven en de rol van de vrouw hierin, verbeeldde Gertrude Käsebier het moederschap als onderwerp. Ook door haar fascinatie voor de cultuur van de Indianen ontstonden indrukwekkende fotoportretten.

Door Wim Adema

Gertrude Käsebier groeide op in de tweede helft van de negentiende eeuw in het Westen van Amerika, in de staat Colorado. Na het overlijden van haar vader, John W. Stanton, verhuisde het gezin naar New York. Deze stad heeft voor Gertrude veel betekend, zeker wat betreft de artistieke opleiding en groei als fotograaf. Tijdens haar huwelijksjaren met de ondernemer Käsebier vanaf 1874, begon zij pas op vrij late leeftijd aan de fotografiestudie. Hoewel haar man deze beroepskeuze niet deelde, steunde hij Gertrude wel. Na 1894 richtte Käsebier zich geheel op de fotografische portretkunst. Vanaf 1897 kreeg zij in New York al vrij snel een goede naam. In 1898 volgde de eerste succesvolle expositie in de New-Yorkse galerie Camera. Deze tentoonstelling zorgde voor een artistieke doorbraak.

Photo-Secession
Het werk van Gertrude Käsebier werd in die tijd ook opgemerkt door de beroemde fotograaf Alfred Stieglitz. Hij gaf leiding aan de Photo-Secessiongroep en was tevens uitgever van het befaamde fotoblad Camera Work. Stieglitz bewonderde met name haar foto 'The Manger' (De Kribbe, circa 1899) vanwege de expressie en de fotografische kwaliteit. In 'Camera Work' werden in totaal zes opnames van Käsebier geplaatst. Opmerkelijk in deze beelden is de persoonlijke aanwezigheid van de modellen. De fotograaf toont een gevoelige camerabehandeling, waarbij met name licht en donker, scherpte en onscherpte belangrijk zijn. In die tijd was Gertrude ook het eerste vrouwelijke lid van Photo-Secession. Door haar krachtige persoonlijkheid en zelfstandige optreden als fotograaf ontstond later echter een inhoudelijk conflict met Stieglitz, waardoor zij het lidmaatschap van de groep beëindigde.

Pictorialisme
Het lag in Gertrudes persoonlijkheid om in de fotografie met romantische thema's te werken. Het eerder genoemde thema 'Moederschap' was een hoofdonderwerp. Het 'Pictorialisme' als fotografische stroming in de tweede helft van de negentiende eeuw is mede door haar werk belangrijk geworden. Käsebier wilde de fotografie op het niveau van 'fine art' brengen. Zij streefde naar geschilderde fotografie. Pictoriale idealen zoals romantiek en gevoeligheid vertaalde Gertrude in licht/donker en kleur, transparantie en een soms mysterieuze omkadering van het model. Door een speciale belichtingstechniek en een persoonlijk contact met de modellen ontstonden doordachte composities, waarin de beeldbalans centraal stond.

Fotografische experimenten
Op een aantal foto's kan men zien dat Gertrude Käsebier ook heeft geëxperimenteerd met het negatief. Bepaalde beeldinformatie is verdwenen door een wegetsing, zodat alleen het beeld van de centrale persoon overblijft. De foto 'The Fireman' (1904) is hiervan een voorbeeld. In de print van 'The Golden Age' uit 1906 staat de figuur van de moeder centraal, terwijl schaduwen en de lucht boven haar hoofd een zwart dreigend karakter hebben gekregen. Ook de foto 'Bath Time' (1900) heef een vergelijkbare beeldtaal. Door overbelichting is een groot contrast tussen licht en donker aanwezig, dat twee vrouwen omringt die een kind in bad doen. De scherpe lijn van hun gezamenlijke contour contrasteert met de donkerte van hun figuren. Het vormt een intiem spel met beeld, licht en donker.

The Manger (1899)
In het fotografische werk van Gertrude Käsebier neemt de eerder genoemde foto 'The Manger' (De Kribbe) een aparte plaats in. Binnen de traditie van het Pictorialisme geeft 'The Manger' een uitstekend beeld van haar fotografische zeggingskracht. Deze opname werd in 1903 in het befaamde fotoblad Camera Work geplaatst. Op de afbeelding ziet men de figuur van een vrouw die een kind voedt. Het is echter een suggestieve impressie, die ontstaat door de afwezigheid van lijnen. De kleding van de vrouw is doorzichtig en tegelijk beschermend. De intimiteit ligt verborgen binnen haar armen. Er is nauwelijks een gezichtsuitdrukking te zien, maar de aanwezigheid van de vrouw is tastbaar. Het licht van de foto is prachtig zacht gefilterd. Een donkere achtergrond omringt de vrouw. Het beeld lijkt te verwijzen naar Maria met het kind, maar blijft mysterieus.

Woman Photographer
In de tweede helft van de negentiende eeuw wist de fotografe Gertrude Käsebier als 'Woman Photographer' een geheel eigen plaats in te nemen. Samen met Alice Boughton, Anna W. Bregman en Bessie Buchanan realiseerde zij een eigen manier van fotograferen. Het Pictorialisme vormde een nieuwe visuele esthetiek in de Amerikaanse fotografie. Door haar persoonlijkheid en haar werk behoort Gertrude Käsebier tot de 'Opmerkelijke vrouwen van de avant-garde tussen 1900-1950'.

Meer informatie en bronnen:
-In 1992 werd een grote overzichtsexpositie van het werk van Gertrude Käsebier gehouden in het Museum of Modern Art (MoMa) te New York;
-Het boek 'The Photographs of Gertrude Käsebier' van het Delaware Art Museum te Wilmington in 1979 begeleidde de gelijknamige tentoonstelling;
-Van de schrijfster Barbara L. Michales verscheen het boek: 'Gertrude Käsebier-The Photographer and her Photographs' (ISBN-0.89-3505-8) (uitgeverij: Harry N. Adams, Inc. N.Y.);
-In het New Britain Museum of American Art vindt men informatie over Victorian ideals in Pictorialism Photography;
- www.leegallery.com/gertrude kasebier.

Terug naar boven